Wetgevingsoverleg Ontwikkelingssamenwerking

“Armste landen steeds minder afhankelijk van steun” kopte de voorpagina van De Volkskrant begin september. ”Ontwikkelingslanden zijn de nieuwe helden” kopte Trouw begin deze maand. De strekking van de artikelen en de onderzoeken waarop ze gebaseerd zijn? Dat Ontwikkelingssamenwerking werkt, maar dat het niet vanzelf gaat.

De wereld verandert. En snel. De ontwikkelingssector moet zich blijven aanpassen. En doet dat gelukkig ook. De rol van de overheid en het bedrijfsleven moet veranderen. En het kabinet wil hierop inspelen.

Het kabinet wil, zoals de staatssecretaris zo mooi zei in zijn toespraak op de Afrikadag vorige maand,“een nieuwe architectuur, een nieuw huis voor internationale verantwoordelijkheid.”

Een goeie speech. Met visie. Eindelijk, zou ik bijna zeggen. Maar waar is de rol van Nederland? Hoe ziet het kabinet zichzelf hierin?

Duidelijk is dat het kabinet er in het regeerakkoord alleen op basis van de kaasschaaf honderden miljoenen wilde bezuinigen. We kregen daarna pas de onderbouwing. De argumentatie. Allereerst met de basisbrief en de focusbrief.

Maar daarna moesten we een jaar wachten. Op de globaliseringsbrief, uitfaseringsbrief, kennisbrief, genderbrief en de regionale benadering-brief. Allemaal cruciale thema’s. In de brieven worden weer nieuwe keuzes gemaakt. Een aantal zijn goed. Een aantal zijn niet goed. En een aantal zijn vaag.

Allereerst coherentie. Nederland en de EU hebben in meerdere verdragen, waaronder het verdrag van Lissabon, afgesproken dat op alle beleidsterreinen rekening moet worden gehouden met de belangen van ontwikkelingslanden. Ondanks herhaalde oproepen, en halve toezeggingen, gebeurt dit veel te weinig. Als we kijken naar maatschappelijk verantwoord ondernemen, klimaat, wapenexport, maar ook landbouw en visserij, dan zien we dat deze staatssecretaris nauwelijks een rol heeft. Terwijl ook hier de OS-component een belangrijke rol speelt.

Vorige week hadden we een debat over landbouw in ontwikkelingslanden. Staatssecretaris Knapen erkende dat gender nog niet duidelijk genoeg terugkomt in het beleid en zijn collega, staatssecretaris Bleker, nam niet eens de moeite in zijn inbreng aandacht te besteden aan gender. Géén coherentie van dit kabinet. Deelt de staatssecretaris de mening dat dit beter moet?

En waar blijft Europa in het coherentie verhaal? Met uitzondering van misschien één of 2 fracties in de Kamer is iedereen het er wel over eens dat de EU niet een soort 28e donor moet zijn. De vraag is wanneer we hier nu echt werk van gaan maken. We praten er wel over. Maar ik zie geen actie.

Dit kabinet zou een visie ontwikkelen op de globalisering. Over Global Public Goods. We moesten een jaar wachten. En wat krijgen we? Twee A4’tjes met procedures. Is dit het nu?

Behalve de coherentie van kabinetsbeleid, is ook de balans bij staatssecretaris Knapen zoek.

Binnen de driehoek overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties, focust dit kabinet teveel op het bedrijfsleven. D66 vindt het bedrijfsleven belangrijk voor duurzame ontwikkeling. Met name wanneer zij lokale bedrijven en de private sector in landen ondersteunen en ontwikkelen.

Maar ondanks een bezuiniging van bijna een miljard, stijgt het budget voor het bedrijfsleven de komende 4 jaar van €600 miljoen naar €900 miljoen euro per jaar. D66 vindt dit disproportioneel. Het kabinet lijkt te vergeten dat de mate waarin het bedrijfsleven succesvol kan zijn, sterk afhankelijk is van de context waarin bedrijven opereren. We moeten inzetten op versterking van maatschappelijke organisatie in ontwikkelingsprocessen. De staatssecretaris moet daar politieke ruimte voor creëren en geld voor vrijmaken.

D66 wil binnen het instrument voor het bedrijfsleven enkele aanpassingen.

Meer aandacht komen voor de “enabling environment”, betere monitoring en externe evaluatie voor het bedrijfsleven, en controle op doelstelling en ontwikkelingsrelevantie hoort centraal te staan. Enkel verwijzen naar OESO-richtlijnen en controle achteraf is niet genoeg.

Het bedrijfsleven was geen prioriteit. Maar is dat in de praktijk natuurlijk wel geworden.

Met 300 miljoen extra. Terwijl bij een afgesproken prioriteit, seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, geld afgaat. De D66-fractie heeft zich altijd sterk gemaakt om seksuele en reproductieve rechten te prioriteren. Deze rechten zijn essentieel voor: eigen keuze als het gaat om voortplanting, bescherming seksuele minderheden, zoals homoseksuelen, gendergelijkheid, moedersterfte terugdringen, bestrijden van ongewenste zwangerschappen en tegengaan verspreiding Seksueel Overdraagbare Aandoeningen en HIV/AIDS. Juist hier kan Nederland een voortrekkersrol spelen. Samen met andere partijen heeft D66 amendementen ingediend om de bezuiniging op het SRGR-budget terug te draaien.

Gender is een ander belangrijk thema. Vrouwen zijn de motor van duurzame ontwikkeling. Het verbeteren van de positie van vrouwen is één van de meest structurele manieren om de ontwikkeling in arme landen te realiseren. Ook in 2011 lopen de milenniumdoelen 3/5/7 nog steeds achter. Het kabinet heeft deze prioriteit afgelopen jaar laten liggen. De Kamer heeft daarom gevraagd om nadere uitwerking in een genderbrief. Ik ben tevreden over deze brief,

maar gender-mainstreaming gaat niet vanzelf. Ook worden vrouwen in de genderbrief nog te vaak als slachtoffer gezien, zo worden zij nog altijd niet of te weinig betrokken bij besluitvorming in het defensie en veiligheidsbeleid. In Afghanistan heb ik DE gender-adviseur mogen ontmoeten. Een gepassioneerde vrouw, maar slechts 1 vrouw, voor de gehele ISAF-missie.

Een andere onverwachte actie voor D66 is de bezuiniging op noodhulp. Het belangrijkste doel van noodhulp is het verminderen van menselijk lijden bij natuurlijke of door mensen veroorzaakte rampen. In de Basisbrief van vorig jaar staat letterlijk: “Bij de bezuinigingen zal noodhulp zoveel mogelijk worden ontzien.” Nu bezuinigt het kabinet 80 miljoen euro op noodhulp in 2012. Een derde van het budget. Terwijl in 2011 het geld al in augustus op was.

Als het om kennis gaat heeft de staatssecretaris met zijn open data-beleid een goede stap gezet. Maar we zijn er nog niet. Kennis uitwisseling, kennis deling blijft belangrijk.

D66 steunt de intentie van de staatssecretaris om in het kennisbeleid de verbinding aan te gaan met kennisinstellingen, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. Alleen de plannen richten zich nog teveel op het interne kennisbeleid van zijn ministerie. De staatssecretaris kondigt vijf kennisplatforms aan, gekoppeld aan de prioritaire thema’s. Maatschappijopbouw is als zodanig geen prioriair thema, maar een belangrijk deel van het Nederlandse ontwikkelingssamenwerkingbeleid is hierop gericht.Ook de WRR heeft geconstateerd dat het denken over de betekenis van civil society internationaal maar matig is ontwikkeld en als zodanig een profileringskans biedt voor Nederland. D66 stelt voor dit op te nemen in de platforms.

Tot slot de mogelijke extra bezuinigingen. Dit is een cruciaal punt, dat al het voorgaande in een ander perspectief kan zetten. Want wat als er, bovenop de 958 miljoen, NOG meer bezuinigd zal worden? Jarenlang heeft Nederland 0,8 % van het BNP aan ontwikkelingssamenwerking uitgegeven. Dit kabinet brak daarmee. En ging terug naar 0,7%.

Het regeerakkoord van 30 september 2010 houdt vast aan die 0,7%. De basisbrief van 26 november houdt vast aan 0,7%.

Maar het CDA is de enige partij binnen de gedoogconstructie die hier principieel aan vasthoudt. Hoe anders is dit bij de VVD en PVV. De VVD wil de omvang van het ontwikkelingsbudget halveren en de PVV wil af van de ontwikkelingshulp, alleen noodhulp blijft bestaan. Het is het CDA tijdens de formatie gelukt om vast te houden aan 0,7%.

Maar wat als de CPB-cijfers het kabinet dwingen extra te bezuinigen? Op 16 september noemde collega Ferrier extra bezuinigingen op OS “onbespreekbaar”. De staatssecretaris zei een week later: “Onder druk wordt alles vloeibaar”. De Financiën-woordvoerder van het CDA, mevrouw Blanksma-van den Heuvel, zei 6 oktober dat als er extra bezuinigd zou moeten worden “we opnieuw aan tafel gaan”. Ze sloot extra OS-bezuinigingen niet uit. Een maand later zei mevrouw Ferrier weer: “De 0,7 procentnorm zit in onze aderen”.

De keuze om 958 miljoen euro te bezuinigen op Ontwikkelingssamenwerking vond de D66-fractie zeer onwenselijk. Wij willen dat Nederland een voortrekkersrol speelt. Dat Nederland een grote ambitie heeft om bij te dragen aan de ontwikkeling van de allerarmsten op aarde. Want zij worden hard getroffen door de financiële crisis. Zij worden hard getroffen door de klimaatcrisis. Dat is ook ons eigen belang. Ik hoop dat de staatssecretaris met mijn suggesties aan het werk gaat. En ik hoop dat het CDA de rug recht houdt.

Deel via: